Türkiye’nin Kredi Derecelendirme Görünüm ve Not Tarihçesi

Uluslararası derecelendirme kuruluşu Fitch Rating, Türkiye’nin kredi notunu yatırım yapılabilir seviyeye yükseltti. Fitch’ten yapılan açıklamaya göre, Türkiye’nin uzun vadeli yabancı para cinsinden kredi notu BB+’dan BBB-‘ye çıkarıldı. Fitch, kredi notunun görünümünü ‘Durağan’ olarak belirledi. Peki, ülkemizin not ve derecelendirme görünüm tarihçesi nasıl? Aşağıda kısa tarihçeyi derledik.

1- 49. Hükümet ( DYP-SHP Koalisyon) Dönemi : Bu dönem;  21 Kasım 1991  –  25 Haziran 1993 tarihleri arasını kapsamakta  olup,  söz  konusu  dönemde  Moody’s,  1  Mayıs  1992’de Türkiye‟nin notunu Baa3 olarak açıklamıştır.

2- 50.Hükümet (DYP-SHP Koalisyon) Dönemi : Bu  dönem;  25  Haziran  1993  –  5  Ekim  1995  tarihleri  arasını kapsamaktadır.  1994 yılında yurtdışından spekülatif sıcak para girişi, yurt içi döviz talebinin artması ve hızlı devalüasyon sonucu ekonomik kriz meydana gelmiştir. Ocak 1994’te Moody‟s, Türkiye’nin derecelendirme notunu  Ba1-spekülatif  dereceye  indirmiş,  S&P  ise  Türkiye’nin  ülke notunu    14  Ocak    1994’te  BBB-‘ye,    22  Mart    1994’te  de  BB’ye düşürmüştür.  Not  indirimlerinin  piyasalarda  büyük  olumsuz  etki yarattığı muhakkaktır.   Bu dönemde Moody‟s iki kez (Nisan ve Haziran aylarında)  daha  Türkiye’nin  ülke  notunu  incelemeye  alarak  Ba3’e düşürmüştür. 5  Nisan  kararları     (istikrar  programının  açıklanması, mevduatların % 100 devlet garantisi altına alınması, yaşanan devalüasyon sonucunda ihracatın artmaya, ithalatın azalmaya başlaması) da S&P’nin 29  Nisan 1994’te  Türkiye’nin  notunu  B +’ya  düşürmesine  engel olamamıştır. Fitch, Türkiye derecelendirme notunu 10 Ağustos 1994’te B olarak vermiştir.

3-   51, 52 ve 53. Hükümetler Dönemi : 5 Ekim 1995 – 30 Ekim 1995 arasındaki 51. Hükümet (DYP), 30 Ekim 1995 – 6 Mart 1996 arasındaki 52. Hükümet (DYP – CHP) ve 6 Mart 1996 – 28 Haziran 1996 arasındaki 53. Hükümet (ANAP – DYP) dönemlerinde  Türkiye’nin  ülke  derecelendirme  notları  değişmemiştir.

Ancak,  1995 yılı başından itibaren hükümet, hızlı büyüme amacından  vazgeçmiştir. 1995  yılı  sonunda  yapılan  erken  seçim,  IMF  Stand-by görüşmelerinin 1996 başında sona ermesi ve gümrük birliğine giriş Türk ekonomisindeki belirsizlikleri iyice artırmıştır.

4-   54. Hükümet (RP-DYP Koalisyon) Dönemi : 28  Haziran    1996    –    30  Haziran    1997  arasındaki    54.  Hükümetdöneminde (RP – DYP) Türkiye’nin S&P tarafından verilmiş ülke notu B +’dan B’ye düşmüştür. Bu dönemde S&P’nin Türkiye’nin ülke notunu düşürmesi piyasalarda fazla bir olumsuz etki yaratmamış, herhangi bir ekonomik kriz yaşanmamıştır. 1997 yılı ortasında Asya ekonomik krizi, 1998 yılı Ağustos  ayında da Rusya’da ekonomik kriz yaşanmıştır. Türkiye üzerinde  Rusya  krizinin  etkisinin  Asya  krizinden  daha  fazla  olduğu görülmektedir.  Susurluk  olayı,  Erbakan’ın  Libya  ziyareti,  irticai faaliyetler ve 28 Şubat kararları ile Refah Partisi hakkında açılan kapatma davası  bu  dönemde  Türkiye’de  yaşanan  siyasal  krizler  olarak  ortaya çıkmıştır..

5-  55. Hükümet (ANAP-DSP-DTP-Bağımsızlar) Dönemi : 1994 Meksika, 1997 G. Doğu Asya ve 1998 Rusya Krizleri Dünya genelinde  küresel  çalkantılara  yol  açmıştır.  Asya  ve  Rusya  krizleri sırasında  tüm  gelişmekte  olan  piyasalarda  yaşanan  yavaşlama  ve  dış borçlanmanın  pahalılaşması  Türkiye  ekonomisine  yük  getirse  de, 30 Haziran 1997 – 11 Ocak 1999 arasındaki 55. Hükümet (ANAP – DSP -DTP – Bağımsızlar) döneminde, ülke derecelendirme notları açısından herhangi  bir  düşüş  yaşanmamıştır.  Bu  dönemde,  Türkiye’nin  ülke görünümü    S&P    tarafından    10    Ağustos    1998’de    “pozitif”eyükseltilmiştir.  Türkbank  ihalesi  ve  Refah  Partisi  hakkında  yaşanan siyasi tartışmalar bu dönemde de Türk siyasi ve ekonomik yaşamına yön vermeye devam etmiştir.

6-  56. Hükümet Dönemi : 56.  hükümet  döneminde  Türkiye’nin  ülke  derecelendirme  notu değişmemiştir. Bu dönemde Bülent Ecevit başbakanlığında bir seçim hükümetine razı olunmuştur. Abdullah Öcalan’ın Kenya’dan Türkiye’ye getirilişi bundan sonraki siyasi gelişmelere zemin hazırlayacak bir olay olmuştur..

7-   57. Hükümet Dönemi : 57. hükümet döneminin ilk bölümünde Türkiye ekonomisi iyileşme trendine girmiş, 25 Nisan 2000’de S&P Türkiye’nin ülke notunu B’den B +’ya yükseltmiştir. Ancak, 2000 Kasım – 2001 Şubat aylarında Türkiye tarihinin en büyük ekonomik krizlerinden birini yasamıştır. 2000 Kasım krizinden  sonra  S&P  Türkiye’nin  ülke  notunu  düşürmemiş,  ancak “Pozitif”  görünümü “Durağan”a  çevirmiştir. 21  Şubat  2001’de  S&P, Türkiye’nin kredi notunu “olumsuz eğilim” ile izlemeye almıştır. Sebep olarak, dönemin Cumhurbaşkanı ile Başbakanı arasında Milli Güvenlik Kurulu’nda yaşananlara atıfta bulunulup, IMF tarafından da desteklenen ekonomik program ve hükümetin geleceği konularında risklerin artması gösterilmiştir.  S&P  tarafından,  Türkiye’de  izlenen  ekonomik  reform programı içinde kamu bankalarının yeniden yapılandırılması ve Tasarruf Mevduatı  Sigorta  Fonu (TMSF)  kapsamındaki  bankaların  satılması konusunun “hayati” olduğunu belirtilmiştir. 21 Şubat 2001‟de Moody’s de Türkiye’nin ülke notunu değiştirmemiş, B1 olarak teyit etmiş, ancak “görünüm”ü “pozitif”ten “durağan”a  çevirmiŞtir.  Fitch, 22  Şubat 2001‟de Türkiye’nin BB – olan uzun vadeli yabancı para cinsinden kredi notunu değiştirmemiş, uzun vadeli TL cinsinden Türkiye’nin kredi notunu BB’den B+‟ya düşürmüştür. Fitch,  2 Nisan  2001‟de Türkiye’nin ülke notunu B+‟ya,  2 Ağustos 2001’de ise negatif görünümlü olarak B’ye düşürmüştür. Moody’s, söz konusu dönemde halihazırda düşük olan B1 ülke notunda bir değişiklik yapmamıştır. 2000 ve 2001 yıllarında yaşanan ekonomik  krizlerle  birlikte  Türkiye’nin  ülke  notu  S&P  tarafından 23 Şubat  2001’de bir kademe düşürülerek B +‟dan negatif görünümü ile B’ye, 16 Nisan 2001’de bir kademe daha düşürülerek negatif görünüm ile B –‘ye indirilmiştir.

8-   58. Hükümet Dönemi : 18 Kasım 2002 – 14 Mart 2003 arasındaki 58. Hükümet döneminde Türkiye’nin derecelendirme notunda bir değişiklik olmamıştır.

9-   59. Hükümet Dönemi : 59. Hükümet döneminde S&P,  28 Temmuz  2003’te Türkiye’nin ülke notunu B –‘den B’ye, 16 Ekim 2003’te B +’ya, 17 Ağustos 004’te BB-‘ye yükseltmiş, Ocak 2006 itibarıyla “görünümü” de ilave bir not artırımı öngörüsüyle “pozitif”e almıştır. Fitch 2 Ağustos 2001’de B olarak verdiği Türkiye ülke notunu önce  25 Mart  2003’te B-‘ye düşürmüş, daha sonra aynı notu 25 Eylül 2003’te B’ye, 9 Şubat 2004’te B+’ya, 13 Ocak 2005’te ise BB –‘ye yükseltmiştir. 1997’den itibaren Türkiye’nin yabancı para cinsinden uzun vadeli borçlanma notunu B1’de tutan Moody’s de uzun bir beklemeden sonra 14 Aralık 2005’te bu notu Ba3’e yükseltmiştir. Mayıs  2006 tarihinde Moody’s Türkiye’nin ülke tavan  notunu Ba3’ten Ba1’e yükseltmiştir.

10-   60.Hükümet Dönemi : 2007-2008   yıllarında   Türkiye’de   Cumhurbaşkanlığı   seçimi sürecinde yaşanan belirsizlik, seçimler nedeniyle artan siyasi bunalım ve kargaşa,  Irak’a  kara  harekatı  ihtimali,  Adalet  ve  Kalkınma  Partisinin kapatılması  endişesi  ve  bütün  bunların  yanında  küresel  finansal piyasalarda yaşanan olumsuzluklar kredi derecelendirme kuruluşlarının Türkiye  hakkındaki  görüşlerini  olumsuz  etkileyen  ve  görünümünün pozitiften durağana ve negatife çevrilmesine neden olan temel faktörler olarak  karşımıza  çıkmıştır.  Eylül 2008-2010  döneminde  aralarında Yunanistan,  İspanya,  Portekiz,  İrlanda  ve  Rusya’nın  da  bulunduğu yaklaşık  40 ülkenin kredi notunun toplamda  100 kez düşürülürken aynı dönemde Türkiye, notu artırılan 14 ülkeden biri olmuştur. S&P Türkiye’nin  (BB-) olan derecelendirme notunu  19.02.2010 tarihinde (BB) olarak açıklamıştır. Ancak bu not halen,  (BBB-) olan “yatırım yapılabilir” seviyenin 2 kademe altındadır. Moody’s ise 2010 yılı itibariyle Türkiye’nin notunu (Ba2) olarak açıklamış olup bu not da (Baa3) olan yatırım yapılabilir seviyenin 2 kademe altındadır.  Fitch’in ise Türkiye hakkında açıkladığı son derecelendirme notu (BB+) olup bu not da “yatırım yapılabilir” seviye olan (BBB-)’nin bir kademe  altında  bulunmaktadır.

Özetle, Türkiye’nin ilk yatırım yapılabilir seviyeye çıkışından bu yana 20 yıl, yatırım yapılabilir seviyesini kaybetmesinden bu yana ise 18 yıl geçti.

Kredi derecelendirme kuruluşlarının not çizelgesi ve LT karşılıkları:

İkişer yıllık periyodların başı ve sonu itibariyle not değişimlerinin yönü

kredinotuyonu